Tình huống của bạn: Bạn vừa nhận việc ở Nhật, cầm bảng lương thấy nhiều khoản bị trừ và không biết khoản nào là thuế, khoản nào là bảo hiểm hay nenkin. Hoặc bạn sắp nghỉ/chuyển việc và cần biết phần nào công ty xử lý, phần nào phải tự hỏi cơ quan địa phương. Bài này là bản đồ để kiểm tra theo tình trạng của bạn, không phải cách tính tiền phải nộp cho từng cá nhân.
Trả lời ngắn
Với người làm công tại nơi làm việc thuộc diện áp dụng, công ty thường làm thủ tục tham gia bảo hiểm y tế của người lao động và bảo hiểm hưu trí của người lao động; tiền đóng được tính theo lương và người lao động cùng người sử dụng lao động chia sẻ theo luật.[2] Thuế thu nhập từ lương thường được xử lý qua khấu trừ tại nguồn và điều chỉnh thuế cuối năm; nhưng một số trường hợp vẫn phải tự khai quyết toán (確定申告).[1]
Nếu bạn không thuộc bảo hiểm hưu trí của người lao động, hãy kiểm tra nhánh Nenkin quốc dân: người cư trú tại Nhật từ 20 đến 59 tuổi không thuộc nhóm 2 hoặc 3 thường là nhóm 1 và tự đóng hằng tháng.[3][4] Đừng dùng một khoản trên bảng lương để kết luận mọi nghĩa vụ đã xong: thuế, bảo hiểm y tế và nenkin là các hệ thống khác nhau.
Bản đồ 3 hệ thống cần tách riêng
| Hệ thống | Câu hỏi đầu tiên | Dấu hiệu nên kiểm tra | Nơi xác minh | |---|---|---|---| | Thuế thu nhập (所得税) | Bạn chỉ có lương, hay có thêm nguồn thu/điều kiện đặc biệt? | Phiếu lương, 源泉徴収票 (phiếu khấu trừ thuế), hồ sơ 年末調整 | Bộ phận lương công ty; National Tax Agency (NTA) | | Bảo hiểm y tế (健康保険) | Bạn có thuộc bảo hiểm tại nơi làm việc không? | Phiếu lương, thông tin người được bảo hiểm, giấy tờ của công ty | Bộ phận nhân sự/lương; đơn vị bảo hiểm của bạn | | Nenkin (年金) | Bạn là người được bảo hiểm theo việc làm, tự đóng, hay là vợ/chồng phụ thuộc? | Phiếu lương, thông báo từ Japan Pension Service (JPS), loại người được bảo hiểm | Công ty, JPS, hoặc chính quyền nơi cư trú tùy nhóm |
Bước 1: bắt đầu từ hợp đồng và bảng lương
- Xin hoặc lưu hợp đồng lao động, điều kiện làm việc và phiếu lương từng tháng.
- Hỏi bộ phận nhân sự: “Tôi đang tham gia 健康保険 và 厚生年金保険 qua công ty phải không?”; yêu cầu họ chỉ rõ tên khoản trừ và tháng bắt đầu áp dụng.
- Nếu làm bán thời gian, không tự đoán rằng “baito thì chắc không tham gia”. JPS nêu một số điều kiện bao phủ riêng cho người làm bán thời gian, bao gồm tình huống số giờ và số ngày làm đạt từ ba phần tư của lao động thông thường tại cùng nơi làm việc; trường hợp dưới ngưỡng đó vẫn có thể thuộc diện áp dụng nếu đồng thời thỏa các điều kiện được JPS nêu.[2]
- Giữ lại thông báo về việc tham gia/đổi bảo hiểm, vì đây là tài liệu quan trọng khi đổi việc, nghỉ việc hoặc đối chiếu thời gian đóng.
Điểm cần nhớ: Nếu thuộc diện bảo hiểm tại nơi làm việc, việc tham gia không phải là lựa chọn riêng giữa công ty và người lao động. JPS nêu rằng người lao động tại nơi làm việc thuộc diện áp dụng về cơ bản được bao phủ bất kể quốc tịch; cả hai bên chia sẻ khoản đóng dựa trên tiền lương.[2]
Bước 2: hiểu nhánh nenkin của mình
JPS chia người được bảo hiểm Nenkin quốc dân thành ba nhóm theo tình trạng:[3]
- Loại 1 (第1号被保険者): ví dụ người tự kinh doanh, sinh viên, người thất nghiệp và người không thuộc loại 2 hoặc 3; người thuộc loại này tự đóng hằng tháng.[3][4]
- Loại 2 (第2号被保険者): người lao động tham gia bảo hiểm hưu trí của người lao động.[3]
- Loại 3 (第3号被保険者): vợ/chồng phụ thuộc về kinh tế của người thuộc loại 2, trong độ tuổi và điều kiện JPS quy định.[3]
Vì vậy, khi nghỉ việc hoặc bắt đầu làm việc tự do, hãy kiểm tra lại loại người được bảo hiểm chứ không chỉ nhìn tên khoản trừ tháng cuối cùng. Người không còn thuộc nhánh qua công ty có thể cần thủ tục ở nơi cư trú hoặc theo hướng dẫn JPS; cơ quan đúng phụ thuộc vào nhóm và hoàn cảnh.[3]
Nếu gặp khó khăn về tiền đóng, đừng tự bỏ qua thư thông báo. JPS nêu rằng khi gặp khó khăn trong việc đóng Nenkin quốc dân, bạn có thể nộp đơn xin miễn đóng.[4] Điều kiện và kết quả xét duyệt là riêng từng hồ sơ; hãy kiểm tra tiêu chí hiện hành trước khi nộp.
Bước 3: quyết định công ty xử lý thuế hay bạn phải khai thêm
Với phần lớn người nhận lương, NTA nói việc tính và nộp thuế thu nhập được hoàn tất thông qua điều chỉnh thuế cuối năm (年末調整) do bên trả lương thực hiện.[1] Đây là lý do công ty có thể yêu cầu bạn nộp các tờ khai/giấy tờ vào cuối năm.
Tuy nhiên, “công ty đã khấu trừ thuế” không luôn đồng nghĩa “chắc chắn không cần khai”. NTA nêu các ngoại lệ; chẳng hạn tổng thu nhập từ lương vượt 20 triệu yên, hoặc có một nguồn lương và tổng thu nhập khác vượt 200.000 yên, trong nguyên tắc chung, là các trường hợp phải xem xét khai quyết toán.[1]
Cách làm an toàn:
- Cuối năm, hỏi công ty có thực hiện 年末調整 cho bạn không và họ cần giấy tờ nào.
- Khi nhận 源泉徴収票, lưu bản gốc/bản điện tử và kiểm tra tên, địa chỉ, tổng lương, thuế đã khấu trừ.
- Nếu có hai nơi trả lương, thu nhập ngoài lương, thu nhập kinh doanh, hoặc điều kiện đặc biệt, đối chiếu trang NTA dành cho người nhận lương trước khi tự kết luận.[1]
- Không áp dụng máy móc ngưỡng nêu trên cho mọi trường hợp: ngoại lệ, khoản được loại trừ và quy tắc cư trú thuế có thể làm kết quả khác đi.[1]
Bước 4: checklist khi chuyển việc hoặc nghỉ việc
- [ ] Chốt ngày cuối làm việc và ngày bắt đầu công việc mới.
- [ ] Xin phiếu lương cuối cùng, 源泉徴収票 và thông tin bảo hiểm từ công ty cũ.
- [ ] Hỏi công ty mới ngày họ làm thủ tục tham gia bảo hiểm. Với người thuộc diện EPI/EHI, JPS nêu người sử dụng lao động phải nộp đơn tham gia trong vòng 5 ngày từ khi tuyển dụng.[2]
- [ ] Nếu có khoảng trống giữa hai việc, hỏi ngay cơ quan/công ty phụ trách về bảo hiểm y tế và loại nenkin của bạn; đừng chờ đến khi nhận thư nhắc.
- [ ] Nếu đã đổi địa chỉ, xác nhận địa chỉ đăng ký cư trú đúng trước khi xử lý hồ sơ địa phương.
Xem thêm bài cũ về danh sách việc cần làm khi chuyển việc ở Nhật và bảo hiểm thất nghiệp ở Nhật. Hai liên kết này là phần thông tin nền; hãy ưu tiên cơ quan có thẩm quyền cho khoản bảo hiểm y tế/nenkin của hồ sơ hiện tại.
Giới hạn và lưu ý quan trọng
Bài này không tính số tiền thuế, bảo hiểm hay nenkin cho bạn, không xác định tư cách cư trú thuế và không thay thế tư vấn thuế/pháp lý. Điều kiện tham gia bảo hiểm tại nơi làm việc, loại nenkin, miễn/giảm, tình trạng phụ thuộc, nội dung thuế và cơ quan nộp hồ sơ đều có thể thay đổi theo hợp đồng, số giờ làm, thu nhập, hộ gia đình và thời điểm.
Đặc biệt, đừng suy luận từ quốc tịch hoặc loại hợp đồng ghi miệng. Hãy đối chiếu giấy tờ thực tế với công ty, JPS, NTA hoặc chính quyền nơi cư trú trước khi nộp đơn hay bỏ qua một thời hạn. Thông tin thủ tục trong bài được kiểm tra ngày 2026-08-17 và cần rà soát lại trước 2026-11-17.
Từ vựng tiếng Nhật cần dùng
| Tiếng Nhật | Cách đọc | Nghĩa dùng trong thủ tục | |---|---|---| | 所得税 | shotokuzei | thuế thu nhập | | 年末調整 | nenmatsu chōsei | điều chỉnh thuế cuối năm qua công ty | | 確定申告 | kakutei shinkoku | khai thuế quyết toán | | 源泉徴収票 | gensen chōshūhyō | phiếu khấu trừ thuế từ lương | | 健康保険 | kenkō hoken | bảo hiểm y tế | | 厚生年金保険 | kōsei nenkin hoken | bảo hiểm hưu trí của người lao động | | 国民年金 | kokumin nenkin | Nenkin quốc dân | | 被保険者 | hihokensha | người được bảo hiểm |
Câu hỏi với công ty: 「健康保険と厚生年金保険の加入状況を確認したいです。」 — Tôi muốn xác nhận tình trạng tham gia bảo hiểm y tế và bảo hiểm hưu trí của người lao động.
Nguồn chính thức
Các nguồn được kiểm tra ngày 2026-08-17. Bài có nội dung tài chính và thủ tục; luôn xác nhận lại với cơ quan phụ trách trước khi ra quyết định cho hồ sơ cá nhân.
